• Logopeda

          • WADY WYMOWY-ROTACYZM

          • Rotacyzm – nieprawidłowa realizacja głoski / r/.

            Wadliwa wymowa głoski /r/- nazywana rotacyzmem lub reraniem, to jedna z często występujących wad wymowy u dzieci. Prawidłowa realizacja głoski przedniojęzykowo – dziąsłowej /r/ bywa trudna, ponieważ wymaga sprawnego i dobrze spionizowanego języka, a także jego szybkich i precyzyjnych ruchów. Głoska/ r/ powinna pojawić się w zasobie głoskowym dziecka ok. piątego-szóstego roku życia. Bywa, że pojawia się u dzieci wcześniej, a czasami okazuje się, że jest realizowana źle, niezgodnie z normą fonetyczną języka polskiego.

            Wyróżniamy trzy formy wadliwej realizacji tej głoski:
            - Mogirotacyzm, czyli opuszczanie głoski /r/. Jest to wada, która pojawia się najrzadziej u dzieci. Jednym z rodzajów mogirotacyzmu jest mogirotacyzm całkowity. Dziecko wtedy mówi tak, jakby głoski /r/ nie było w wyrazie np.:
            ak (rak), yba (ryba), kowa (krowa).
            - Pararotacyzm to zastępowanie głoski /r/ innymi dźwiękami wymawianymi prawidłowo. Najczęściej jest to /j/ lub /l/, czasami także /d/, /ł/, /w/. Mowa dziecka z pararotacyzmem może powodować trudności w porozumiewaniu się, zwłaszcza jeśli obok występuje dodatkowa wada wymowy np. w postaci sygmatyzmu. Występowanie u dzieci w wieku do ok. 5 roku życia pararotacyzmu nie traktuje się jeszcze jako patologii, gdyż na etapie kształtowania się mowy jest to swoistego rodzaju charakterystyczna cecha. /R/ jest głoską trudną do wymowy i dlatego dzieci zastępują ją głoskami łatwiejszymi do wymówienia.
            - Rotacyzm właściwy, czyli zniekształcanie głoski, zastępowanie prawidłowego /r/ dźwiękami nie występującymi w systemie fonetycznym języka polskiego. Zniekształcona wymowa /r/ może przybierać różnorodną postać, może występować jako dźwięk wibracyjny, jak i bez wibracji, może powstawać w każdej części jamy ustnej, od warg poczynając, a na krtani kończąc.
            Głoska zamiast być realizowana przy górnym wałku dziąsłowym bywa wymawiana między wargami, bocznie, tyłem języka bądź języczkiem podniebiennym. Stąd wyróżnia się: rotacyzm wargowy, wargowo - zębowy, międzyzębowy, boczny, gardłowy, podniebienny, krtaniowy itd.
            Rotacyzm właściwy czyli zniekształcona wymowa głoski /r/ w przeciwieństwie do pararotacyzmu, który często jest normą w rozwoju językowym dziecka, zawsze wymaga szybkiej interwencji logopedycznej.

            Przyczyn zaburzonej wymowy głoski /r/może być wiele. Do najczęstszych zaliczamy:
            • Nieprawidłową budowę narządów artykulacyjnych (zbyt duży i gruby język, ograniczenia ruchomości języka z powodu skrócenia wędzidełka podjęzykowego, anomalie podniebienia twardego, anomalie zgryzowe);
            • Nieprawidłowe funkcjonowanie aparatu artykulacyjnego (niska sprawność języka, brak pionizacji języka lub jego ograniczona ruchomość na skutek wad anatomicznych, najczęściej skróconego wędzidełka podjęzykowego, nieprawidłowości w połykaniu, obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe);
            • Nieprawidłowe funkcjonowanie narządu słuch (zaburzony słuch fizyczny lub fonemowy)
            • Czynniki społeczne (nieprawidłowe wzorce słuchowe w otoczeniu dziecka).


            Skuteczność terapii rotacyzmu zależy w dużej mierze od ustalenia przyczyny zaburzenia. Dlatego, jeżeli to możliwe, należy starać się usunąć czynnik powodujący nieprawidłową artykulację lub osłabić jego wpływ na stan mowy dziecka. W terapii głoski /r/ bardzo ważną rolę odgrywa język, jego budowa anatomiczna i sprawność ruchowa, która niestety, często ograniczona jest przez skrócone wędzidełko podjęzykowe. Istotne jest także prawidłowe układanie języka w jamie ustnej, a co za tym idzie właściwy wzorzec oddechowy i połykowy.
            Znaczącą kwestią jest także umiejętność poprawnego oddychania. Dzieci oddychające szczytowo mogą mieć trudność w uzyskaniu wibracji czubka języka z powodu zbyt słabego strumienia wydychanego powietrza.
            Nie można także zapominać o ważnej w terapii rotacyzmu umiejętności różnicowania słuchowego prawidłowej realizacji głoski od nieprawidłowej.


            Do uzyskania właściwie wymawianej głoski /r/ potrzebny jest bardzo sprawny, elastyczny, szeroki i dobrze spionizowany język. Dlatego w terapii rotacyzmu ważny jest tzw. etap wstępny, przygotowujący do wywołania pożądanej głoski. Wskazane są zatem ćwiczenia usprawniające i pionizujące język, rozluźniające całą masę języka i usprawniające jego czubek. Istotne jest również opanowanie umiejętności utrzymywania szerokiego języka na podniebieniu oraz fonacji z użyciem głosek o identycznym bądź zbliżonym miejscu artykulacji, tj. /l/ oraz /t/, /d/, /n/.
            Dlatego też najczęściej każde spotkanie dziecka z logopedą rozpoczyna od zabaw i ćwiczeń narządów artykulacyjnych. W miarę potrzeby wprowadza się także inne ćwiczenia wstępne, np. oddechowe, fonacyjne, słuchowe czy prawidłowego stereotypu połykowego.
            Usprawnianie aparatu mowy dziecka w wieku szkolnym najlepiej wykonywać przed lustrem (ważna jest kontrola ruchów języka), każde ćwiczenie powtarzając kilkakrotnie. Poznane zabawy artykulacyjne powinny być systematycznie kontynuowane z dzieckiem w domu.
            Po etapie wstępnym, przygotowawczym, czyli uzyskaniu pionizacji języka oraz jego przedniej części, a także wibracji apeksu możemy podjąć próby wywołania pożądanego dźwięku. Ostatni etap terapii to utrwalanie i automatyzacja uzyskanej głoski /r/ w logotomach i wyrazach, wyrażeniach, zdaniach i tekstach logopedycznych. Terapię można zakończyć, gdy dziecko swobodnie wypowiada /r/w każdym sąsiedztwie fonetycznym i potrafi prawidłowo artykułować ją w mowie spontanicznej.

            Praca nad prawidłową wymową /r/ wymaga cierpliwości i wytrwałości. Choć pierwsze sukcesy osiąga się czasem dopiero po kilku miesiącach intensywnej terapii, pozytywny efekt jest zawsze wart włożonej pracy.

            Propozycje ćwiczeń języka:
            • oblizywanie szeroko otwartych warg;
            • układanie szerokiego języka na wargę górną i dolną;
            • kierowanie języka w kąciki ust bez dotykania nim warg i zębów - tzw. „wahadełko”;
            • unoszenie języka do górnych zębów; dotykanie czubkiem języka kolejno wszystkich zębów;
            • oblizywanie zębów przy szeroko otwartych ustach;
            • wypychanie językiem policzków;
            • „malowanie” językiem podniebienia (precyzyjne ruchy języka od górnych zębów w stronę gardła i powrotem);
            • malowanie czubkiem języka kropek na podniebieniu, (biedronka lub muchomor ), rysowanie po podniebieniu różnych figur geometrycznych;
            • dotykanie czubkiem języka do różnych punktów w jamie ustnej; sięganie językiem do ostatniego zęba na górze i na dole;
            • unoszenie szerokiego języka do wałka dziąsłowego;
            • naprzemienne naciskanie przednią krawędzią języka na górny wałek dziąsłowy i rozluźnianie języka;
            • przy otwartej buzi podnoszenie i opuszczanie czubek języka. (huśtawka);
            • naśladowanie ssania cukierka czubkiem języka;
            • mlaskanie szerokim językiem po podniebieniu;
            • kląskanie językiem;
            • utrzymywanie przyssanego czubka języka do podniebienia tuż za zębami, przy otwartej buzi (glonojad, kobra);
            • ujmowanie brzegów języka między zęby trzonowe i delikatne żucie;
            • trzymanie brzegów języka między zębami trzonowymi i unoszenie jego czubka do wałka dziąsłowego;
            • rozciąganie języka leżącego swobodnie w jamie ustnej tak, aby jego boki dotykały zębów trzonowych, a następnie wysuwanie szerokiego języka;
            • masaż czubka języka-przeciskanie języka między zębami;
            • unoszenie szerokiego, luźnego języka do górnych dziąseł i wydmuchiwanie powietrza na przednią krawędź języka z jednoczesnym wymawianiem/t/, kontrolujemy, aby powietrze było emitowane, środkiem języka, a nie wychodziło bokami. W dalszej kolejności można przejść do zdmuchiwania skrawków papieru z czubka języka (armatka);
            • wymawianie sylab „la-la-la”, „lo-lo-lo”, „le-le-le” (poruszanie jedynie językiem - nie brodą, przy szeroko otwartych ustach);
            • szybkie i delikatne wymawianie dziąsłowych głosek /t/ i /d/ oraz /t/ /d/ /n/ przy znacznym otwarciu ust.
            Z ćwiczeniami pionizacji języka ściśle wiążą się ćwiczenia prawidłowego połykania.

            Propozycje ćwiczeń warg:
            • wymawianie samogłosek a - o przy szeroko otwartych ustach;
            • przesadnie wyraźne wymawianie a - o - u;
            • cmokanie wargami; otwieranie i zwieranie zaciśniętych warg ( pyszczek ryby);
            • wibracja warg - naśladowanie odgłosów prychania (prrr), zimna (brrr), motorów (brrum); parskanie wargami z językiem wsuniętym między wargi;
            • granie palcami na wargach; energiczne pionowe poruszanie warg bokiem palca;
            • nadymanie policzków i powolne wypuszczanie powietrza (balonik);


            Logopeda
            Jolanta Kamińska
             
    • Kontakty

      • Niepubliczna Szkoła Podstawowa Sióstr Salezjanek im. Jana Pawła II
      • sekr.spw@cmw.osw.pl
      • 71 343 72 97
      • Plac Franciszkański 1-3 50-070 Wrocław
      • Sekretarka szkolna pani Ewa Tomaszewska. Sekretariat czynny od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 15:30.
  • Galeria zdjęć

      brak danych